Tripofobi (Delik Fobisi) Nedir?
Tripofobi Yunancadaki “derinliği olan delik” anlamına gelen “trypa” ve “korku veya tiksinme” anlamlarına gelen “phobia” kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır.
Bu fobi türü henüz özgül fobiler arasında tanımlanmış olmasa da son yıllarda hakkında pek çok araştırma yapılmaya başlanmıştır. Bu yazıda delik fobisinin tetikleyicileri, yarattığı belirtiler, görülme sıklığı, neden ve kimlerde görülebileceği ve nasıl tedavi edilebileceği üzerinde durulacaktır.
Tripofobi Tetikleyicileri Nelerden Oluşur?
Delik fobisi tetikleyicileri arasında pek çok şey bulunmaktadır. Bunların en yaygın olanları şöyle sıralanabilir:
- Bal peteği
- Çilek, nar, ahududu gibi meyveler
- Nilüfer bitkisinin tohumlarının görünümü
- Delikli peynirler
- Tohumlu ekmekler
- Ayçiçeği
- Böcekler ve arılar
- Sünger
- Yılan, kertenkele, kurbağa gibi hayvanların derileri
- Derideki yara ve döküntüler
- Baloncuklar
- Göz kümeleri
- Taşlı yollar
- Leopar, dalmaçyalı köpekler gibi nokta nokta deseni olan hayvan kürkleri
- Puantiyeli kumaşlar
- Duş başlığının delikli yapısı
Yukarıda sayılanlara benzer şekilde yüzeyi bulunan herhangi bir nesne kişi için tetikleyici olabilir. Çukurlar haricinde tümsekler bulunan yüzeyler de tetikleyici olabilmektedir.
Yapılan araştırmalarda delik fobisi olan kişilerin korku duygusundan ziyade tiksinme duygusunu öncelikli olarak yaşadıkları görülmüştür. Kişi tiksinme duygusuyla başlayan bir tetiklenme sırasında huzursuzluk, kaygı gibi diğer duyguları da hissetmeye başlayabilir.
Tripofobinin Görülme Sıklığı Nedir?
Bu fobi türü ilk kez 2005 yılında isimlendirilmiştir. Yurtdışında yapılan bazı çalışmalarda çocuklarda ve yetişkinlerde görülme sıklığı %17 olarak bulunmuştur.
Pek çok kişi bu durumun farkına akıllı telefonlardaki kameraların görünümünün yarattığı rahatsızlık hakkındaki haberlerden sonra varmıştır.
Tripofobi Nedenleri Nelerdir?
Uzmanlar bir kişinin neden bu fobiye sahip olduğunu tam olarak bulamamış olsalar da bazı teoriler üretmişlerdir. Bunlardan biri beynimizin deliklerden oluşan kümeleri tehdit olarak algıladığına dair teoridir. Yılan derisine veya zehirli bir örümceğin gözlerine baktığımızda delik kümelerini görebiliriz veya delikler bize deri hastalıklarını veya zehirli, tehlikeli bir hayvanla karşı karşıya olduğumuzu gösterir. Dolayısıyla bu fobi evrimsel olarak bize miras kalmış olabilir.
Araştırmacılar delik fobisini tetikleyen görsellerin genellikle yüksek kontrastlı renklerden ve belli bir grafik düzenden oluştuğunu görmüşlerdir. Bu görsellerin genellikle kaygı, tiksinme ve diğer bazı belirtileri oluşturduğu görülmüştür. Bu görsellerin çok tehlikeli olan kobra yılanı, bazı akrep ve ahtapot çeşitleriyle benzer özellikler taşıdığı tespit edilmiştir.
Dolayısıyla delik korkusu aslında tehlikeli hayvanlara karşı beynimizin geliştirdiği bir hassasiyet iken bu durumun tehlikeli olmayan ama bu hayvanların görüntüsünü andıran başka nesne veya yüzeylere genellendiği düşünülebilir.
Bir başka teoriye göre ise beyin delikli paternleri algılamak için daha çok enerji harcar ve bu kişiyi strese sokabilir.
Tripofobi Kimlerde Görülür?
Delik fobisi ile ilgili araştırmalar yapılmaya son yıllarda başlanmış olduğu için bu fobinin gelişiminde hangi risk faktörlerinin bulunduğu bilinmemektedir. Bununla beraber, herhangi bir fobinin gelişmesinde fobiye sebep olan nesne ile hoş olmayan, huzursuzluk veren bir karşılaşmanın büyük etkisi olabilmektedir.
Örneğin kişi zehirli bir yılanla karşılaştıktan sonra derisinde oluşan döküntüler sonrasında bir tiksinti hissetmiş ve bu fobiyi geliştirmiş olabilir.
Delik fobisinin kadınlarda erkeklerden daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal anksiyete bozukluğu, majör depresyon veya obsesif-kompülsif bozukluğu olan kişilerin delik fobisi geliştirmeye daha yatkın olduğu düşünülmektedir.
Yapılan bir araştırmada, sosyal anksiyete bozukluğu ile delik fobisi arasındaki bağlantının, delikli görüntülerin insanların gözlerine, bakışlarına benzemesi ile ilgili olabileceği bulunmuştur.
Tripofobi Belirtileri Nelerdir?
Kişi delikli nesneleri gördüğünde ve aklına gelip onu gördüğünü hayal ettiğinde yaşadığı kaygı ve endişe nedeniyle bedeninde bazı belirtiler hissedebilir. Bunlardan bazıları şöyledir:
- Ürperme
- Tüylerin diken diken olması
- Boğulma Hissi
- Ağızda kuruluk
- Hızlı nefes alıp verme
- Kalp çarpıntısı
- Ciltte solgunluk
- Mide bulantısı
- Titreme
- Aşırı terleme
- Baş dönmesi
- Kaşıntı hissi
- Bulanık görme
- Nesneden veya imajdan uzaklaşma ihtiyacı
- Huzursuzluk
Bu belirtilerin hepsi aynı anda görülmeyebilir, farklı zamanlarda farklı belirtiler de ortaya çıkabilir.
Tripofobi Nasıl Teşhis Edilir?
Bu testlerde kişinin belli görüntülere bir süre bakması istenir. Görüntülerden bazıları delikli yüzeyler içeren imajlardan oluşurken bazıları normal başka imajlardan oluşur. Kişiden her bir görüntüye ne kadar süreyle baktığını tespit etmesi istenir. Testin sonunda bu süreler karşılaştırılarak kişide delik fobisi olup olmadığı teşhis edilmiş olur.
Tripofobinin Tedavisi Nedir?
Delik fobisinin tedavisinde etkinliği araştırmalarla gösterilmiş olan davranışçı terapi yöntemleri kullanılabilir. Maruz bırakma terapisi veya üstüne gitme terapisi olarak bilinen yönteme göre kişi yavaş yavaş kendisinde kaygı uyandıran uyaranlarla karşı karşıya gelerek bu kaygıyla başa çıkabileceğini görür. Bu yöntem fobilerle ilgili pek çok durum için kullanılabilmektedir ve on kişiden dokuzunda faydalı olduğu tespit edilmiştir.
Maruz bırakma terapisi sırasında terapist kişiye
- Kaygı verici uyaran karşısındayken kullanabileceği nefes teknikleri ve rahatlama tekniklerini öğretir.
- Delikli ve tekrar eden paternlerin olduğu görüntüler ve videolar gösterir, bu sırada ortaya çıkan reaksiyonla nasıl başa çıkılacağını öğretir.
- Maruz bırakma sürelerini uzatarak sünger gibi delikli bir nesneye dokunabilene kadar uygulamalara devam eder.
Ayrıca bilişsel terapi yöntemlerini kullanarak delikli bir nesne ile karşılaştığında kişinin aklına gelen bilişlerle çalışılır ve kişinin algısı değiştirilmeye çalışılır.
İlaçlar genellikle fobilerde kişiye yardımcı olmamaktadır. Kişi kısa bir süreyle böyle bir duruma maruz kalacağını biliyorsa böyle dönemlerde ilaç kullanımı değerlendirilebilir.
Tripofobinin Gelişmesi Engellenebilir mi?
Tripofobi (Delik Korkusu) Sık Sorulan Sorular
Tripofobi nasıl olur?
Delik fobisinin nasıl oluştuğu bilinmemekle beraber böyle bir nesneyle yaşanan rahatsız edici bir karşılaşmadan sonra gelişebildiği düşünülmektedir.
Tripofobi nasıl geçer?
Delik fobisinin tedavisinde bilişsel ve davranışçı terapi yöntemi kullanılabilir. Maruz bırakma tedavisiyle kaygı verici uyaranlarla karşılaşma çalışılırken kişinin delikli nesnelerle ilgili bilişleri ve algısı yeniden şekillendirilmeye çalışılır.
Tripofobi testi var mıdır?
Delik korkusu tespit edilirken bazı testler kullanılabilir. Kişiden çeşitli görsellere belli sürelerle bakması istenir ve ne kadar süre bakabildiği tespit edilir. Genellikle delik fobisi olan biri delikli yüzeyler içeren nesnelere çok kısa sürelerle bakabilecektir.
